Donna Yates nieuwe UNESCO Leerstoelhouder Cultureel Erfgoed en Opkomende Criminaliteit

UNESCO Leerstoelhouder Cultureel Erfgoed en Opkomende Criminaliteit

Donna Yates, Universitair Hoofddocent in de capaciteitsgroep Strafrecht en Criminologie van de Universiteit Maastricht, is benoemd tot UNESCO Leerstoelhouder ‘Cultural Heritage and Emerging Crime’. De leerstoel richt zich op de vraag hoe wereldwijde ontwikkelingen als kunstmatige intelligentie, klimaatverandering en verschuivende economische machtsverhoudingen nieuwe vormen van criminaliteit kunnen creëren die cultureel erfgoed bedreigen.

Yates is heel blij met haar benoeming. “Het is een eer om een UNESCO Leerstoel te krijgen, maar vooral een mogelijkheid om samen iets betekenisvols te doen”, zegt ze. “UNESCO heeft duidelijke doelen en waarden die ik deel. Ik kijk ernaar uit om nauw samen te werken aan oplossingen voor erfgoedproblemen van de toekomst.”

De nieuwe leerstoel vult een belangrijke leemte in onderzoek naar erfgoedcriminaliteit. “Technologie verandert snel, maar we beschermen cultureel erfgoed nog steeds tegen misdrijven uit het verleden,” legt Yates uit. “We moeten eerst beter begrijpen wat erfgoedcriminaliteit is en hoe die zich kan ontwikkelen.”

Invloed van klimaatverandering en AI

Een belangrijk onderzoeksthema is de relatie tussen klimaatverandering en nieuwe vormen van erfgoedcriminaliteit. Volgens Yates kan sociale druk rondom klimaatprotesten leiden tot onverwachte acties tegen cultureel erfgoed. Zo werden de afgelopen jaren schilderijen besmeurd met soep, plakten demonstranten zich vast aan kunstwerken en werd er rode verf gespoten op Stonehenge.

Ook veranderende leefomstandigheden kunnen gevolgen hebben. Wanneer landbouwgrond door droogte of een stijgende zeespiegel verdwijnt, kunnen gemeenschappen vertrekken uit gebieden rond archeologische vindplaatsen. Zonder lokale bewoners die toezicht houden, worden zulke locaties kwetsbaarder voor plundering.

Daarnaast kan kunstmatige intelligentie voor nieuwe uitdagingen zorgen. AI-systemen die getraind zijn op het werk van een kunstenaar kunnen mogelijk overtuigende nieuwe kunstwerken genereren in dezelfde stijl, inclusief geloofwaardige documentatie.

Van onderzoek naar praktijk

Een belangrijk doel van de leerstoel is om wetenschappelijke inzichten te vertalen naar praktische adviezen voor beleidsmakers, opsporingsdiensten en erfgoedinstellingen. Het onderzoek begint met het in kaart brengen van bestaande vormen van erfgoedcriminaliteit en mogelijke toekomstige scenario’s. Daarna worden risico- en dreigingsmodellen ontwikkeld die organisaties helpen zich beter voor te bereiden.

Volgens Yates staat daarbij één vraag centraal: waarom cultureel erfgoed zo belangrijk is. “Erfgoed is sterk verbonden met identiteit: persoonlijke, nationale en die van gemeenschappen. Wanneer erfgoed verdwijnt of wordt vernietigd, kan dat voelen als verlies van identiteit. Misdrijven tegen erfgoed zijn daarom uiteindelijk misdrijven tegen ons allemaal.”